“İnsan dünyasının sirrlərinə işıq salan alim – Yaşar İbadov”
İnsan və onun mənəvi dünyası əsrlər boyu elmin, fəlsəfənin və ictimai düşüncənin ən mühüm araşdırma mövzularından biri olub. İnsan psixikasının imkanları, davranışın formalaşması, təfəkkürün inkişafı, şəxsiyyətin daxili potensialı və fərdi xüsusiyyətlər haqqında aparılan tədqiqatlar psixologiya elminin inkişafında mühüm rol oynayıb. Bu istiqamətdə Azərbaycanda özünəməxsus elmi yanaşmaları ilə seçilən alimlərdən biri də Yaşar İbadovdur.
Yaşar İbadov uzun illər ərzində insan psixologiyasının müxtəlif istiqamətlərini araşdıraraq öz elmi baxışlarını formalaşdırıb. Onun adı xüsusilə Alternativ Psixologiya istiqaməti ilə əlaqələndirilir. Bu yanaşma insanın daxili imkanlarının, fərdi xüsusiyyətlərinin və psixoloji potensialının daha geniş müstəvidə öyrənilməsinə yönələn elmi axtarışlarla səciyyələnir.
Alimin fəaliyyətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri insanı yalnız müəyyən psixoloji göstəricilər əsasında qiymətləndirməmək, onun fərdi imkanlarını, düşüncə tərzini, emosional dünyasını və inkişaf potensialını kompleks şəkildə nəzərdən keçirmək cəhdidir. Bu baxımdan Yaşar İbadovun elmi fəaliyyəti psixologiyaya fərqli prizmadan yanaşan tədqiqatların formalaşmasına xidmət edir.
Psixologiya insanın davranışını və psixi proseslərini öyrənən mühüm elm sahəsidir. Lakin insanın daxili dünyası olduqca mürəkkəb olduğundan bu sahədə yeni yanaşmaların meydana gəlməsi təbii elmi prosesdir. Yaşar İbadovun elmi axtarışlarının əsas istiqamətlərindən biri də məhz insanın psixoloji xüsusiyyətlərinin daha geniş şəkildə araşdırılmasıdır.
Alternativ Psixologiya anlayışı çərçivəsində insanın fərdi xüsusiyyətlərinə, düşüncə və davranış mexanizmlərinə, qabiliyyət və potensialına xüsusi diqqət yetirilir. Bu yanaşmada hər bir insanın özünəməxsus psixoloji dünyaya malik olduğu fikri ön plana çıxır.
Yaşar İbadovun fəaliyyətində insan amilinə xüsusi önəm verilməsi onun elmi baxışlarının mühüm cəhətlərindən biri kimi diqqət çəkir. İnsan yalnız müəyyən yaş, sosial status və ya peşə ilə xarakterizə olunan varlıq deyil. Onun daxili aləmi, həyata münasibəti, düşüncə sistemi, emosional reaksiyaları və fərdi qabiliyyətləri də şəxsiyyətin formalaşmasında mühüm rol oynayır.
Alimlik yalnız elmi ad və titul daşımaq deyil. Əsl alim daim sual verən, araşdıran, mövcud yanaşmaları təhlil edən və yeni fikirlər irəli sürən tədqiqatçıdır. Yaşar İbadovun fəaliyyətinə də bu prizmadan yanaşmaq mümkündür.
Onun müxtəlif illərdə apardığı elmi araşdırmaların əsas istiqamətlərində insanın psixoloji imkanlarının öyrənilməsi, fərdi xüsusiyyətlərin müəyyənləşdirilməsi və şəxsiyyətin inkişaf məsələləri xüsusi yer tutur. Bu tədqiqatların əhəmiyyəti insanın özünü daha yaxşı tanımasına və fərdi imkanlarını düzgün istiqamətləndirməsinə dair düşüncələrin inkişaf etdirilməsi ilə bağlıdır.
Müasir dövrdə psixologiya yalnız akademik araşdırmaların predmeti deyil. Təhsil, ailə, idarəetmə, əmək münasibətləri, sosial həyat və şəxsi inkişaf kimi bir çox sahədə psixoloji biliklərə ehtiyac var. Buna görə də insanın psixoloji xüsusiyyətlərini öyrənən yeni elmi yanaşmalar cəmiyyət üçün də maraq kəsb edir.
İnsan psixologiyasının öyrənilməsində təhsil məsələsinin xüsusi əhəmiyyəti var. Çünki uşağın və gəncin şəxsiyyət kimi formalaşması yalnız biliklərin mənimsənilməsi ilə məhdudlaşmır. Onun düşüncə qabiliyyəti, yaradıcılıq imkanları, özünəinamı, sosial münasibətləri və fərdi potensialı da inkişaf etdirilməlidir.
Yaşar İbadovun elmi yanaşmalarında insanın fərdi xüsusiyyətlərinin nəzərə alınması ideyası bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Hər bir insanın fərqli qabiliyyətlərə malik olması təhsil prosesində fərdi yanaşmanın vacibliyini ortaya qoyur.
İnsanları eyni meyarlarla qiymətləndirmək bəzən onların fərdi potensialının tam üzə çıxmasına mane ola bilər. Fərdi xüsusiyyətlərin öyrənilməsi isə insanın hansı sahədə daha uğurlu ola biləcəyini müəyyənləşdirmək üçün əlavə imkanlar yarada bilər.
Yaşar İbadovun adı ilə bağlı Alternativ Psixologiya istiqamətinin əsas maraq dairələrindən biri insanın psixoloji dünyasına fərqli yanaşmaların təqdim edilməsidir. Bu istiqamət insanın imkanlarını daha geniş şəkildə araşdırmaq, fərdi xüsusiyyətləri ön plana çıxarmaq və psixoloji proseslərə alternativ baxışlar formalaşdırmaq məqsədi daşıyır.
Elmin inkişafı daim yeni sualların yaranması ilə müşayiət olunur. Yeni suallar isə yeni tədqiqatlara, müzakirələrə və elmi axtarışlara yol açır. Bu mənada Yaşar İbadovun fəaliyyəti də psixologiya sahəsində fərqli düşüncə istiqamətlərinin formalaşdırılması baxımından maraq doğurur.
Onun elmi irsinin mühüm tərəflərindən biri insanın özünü dərk etməsinə yönəlmiş yanaşmalardır. İnsan öz imkanlarını, güclü və zəif tərəflərini daha yaxşı tanıdıqda qarşısına qoyduğu məqsədləri daha düzgün müəyyənləşdirə bilər. Bu isə şəxsi inkişaf baxımından mühüm amildir.
Azərbaycan elmi mühiti müxtəlif elm sahələrində mühüm alimlərin yetişməsi ilə zəngindir. Psixologiya da bu sahələrdən biridir. Yaşar İbadovun fəaliyyəti bu istiqamətdə aparılan elmi axtarışların müxtəlifliyini göstərən nümunələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Alimin uzunmüddətli tədqiqat fəaliyyəti, insan psixologiyasına olan marağı və özünəməxsus elmi baxışları onun fəaliyyətinin əsas xüsusiyyətlərindəndir. Onun irəli sürdüyü fikirlər insanın psixoloji dünyasının daha dərindən araşdırılması üçün müxtəlif müzakirələrə zəmin yaradır.
Əslində, elm inkişaf etdikcə insan haqqında təsəvvürlərimiz də genişlənir. Hər bir yeni tədqiqat insanın davranışı, düşüncəsi və daxili dünyası haqqında mövcud biliklərə müəyyən töhfə verə bilər.
Yaşar İbadovun fəaliyyətini yalnız elmi araşdırmalarla məhdudlaşdırmaq düzgün olmaz. İnsan psixologiyası haqqında biliklərin cəmiyyətə çatdırılması, insanların özlərini və ətrafındakıları daha yaxşı anlamasına kömək edən maarifləndirici yanaşmalar da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Psixoloji biliklərin geniş yayılması ailə münasibətlərində, təhsil prosesində və sosial əlaqələrdə insanların bir-birini daha yaxşı anlamasına kömək edə bilər. Bu baxımdan psixologiya elminin cəmiyyət üçün praktik əhəmiyyəti də olduqca böyükdür.
Yaşar İbadovun adı ilə əlaqələndirilən Alternativ Psixologiya istiqaməti də məhz insanın daxili aləminə, fərdi xüsusiyyətlərinə və potensialına diqqət yetirməsi ilə seçilir.
Yaşar İbadov uzun illər ərzində insan psixologiyasının müxtəlif aspektlərini araşdıran, özünəməxsus elmi yanaşmalar irəli sürən alim kimi tanınır. Onun adı xüsusilə Alternativ Psixologiya istiqamətinin formalaşdırılması və inkişaf etdirilməsi ilə əlaqələndirilir.
İnsan psixologiyası daim araşdırılmağa ehtiyacı olan geniş və mürəkkəb elm sahəsidir. Bu sahədə yeni fikirlərin, metodların və yanaşmaların ortaya çıxması elmi düşüncənin inkişafına xidmət edir. Yaşar İbadovun elmi fəaliyyəti də insanın psixoloji imkanlarının, fərdi xüsusiyyətlərinin və daxili potensialının öyrənilməsinə yönələn axtarışlar baxımından diqqət çəkir.
Onun fəaliyyətinin əsas qayəsi insanı daha yaxşı tanımaq, onun fərdi xüsusiyyətlərini üzə çıxarmaq və psixoloji imkanlarını daha geniş şəkildə öyrənmək ideyası ətrafında formalaşır. Bu baxımdan Yaşar İbadovun elmi yaradıcılığı Azərbaycan psixologiya düşüncəsində özünəməxsus istiqamətlərdən birini təmsil edən fəaliyyət kimi dəyərləndirilə bilər.
Şahmar Zərdabi
Baş redaktor
