Məmmədov qardaşlarının qazandığı hörmətə ləkə salmaq görəsən kimə xeyir gətirəcək?! — Bir yazıya münasibət və jurnalistikanın məsuliyyəti
Son zamanlar bəzi media mənsublarının daha çox tənqidi və sensasiya xarakterli mövzularla gündəmdə qalmağa çalışması müşahidə olunur.
Sosial şəbəkələrdə yayılan “Məmmədov qardaşlarının “İmperial Şəbəkəsi: Gəncədə toxunulmazlıq statusu?” başlıqlı yazı oxucuda ciddi araşdırma, faktlara söykənən ifşa təəssüratı yaratsa da, mətni oxuduqca məlum olur ki, başlıqla məzmun arasında ciddi uyğunsuzluq var.
Yazıda qeyd edilir ki:
“Məmmədov qardaşlarının İmperial şəbəkəsi Gəncədə toxunulmazlıq statusu son vaxtlar Həkəri çayı ətrafında yerləşən tanınmış restoranın sökülməsi ölkə gündəminin ən həssas mövzularından birinə çevrilib. Bu məsələ ictimailəşəndən və çay kənarındakı qanunsuz tikintilərə dövlət nəzarəti güclənəndən sonra kanalımıza çoxsaylı vətəndaşlar tərəfindən müraciətlər daxil olmağa başladı. Daxil olan şikayətlərdən biri və bəlkə də ən diqqət çəkəni isə Gəncə çay ətrafında yerləşən nəhəng obyektlərlə bağlı idi. Bu müraciət əsasında kiçik bir jurnalist araşdırması apardıqda məlum oldu ki, sözügedən ərazidəki və şəhərin müxtəlif nöqtələrindəki böyük biznes şəbəkəsi eyni şəxslərə, Məmmədov qardaşlarına məxsusdur. Gəncədə İmperial adı altında fəaliyyət göstərən bu biznes şəbəkəsinin əhatə dairəsi durmadan genişlənir. Açıq media mənbələri iş adamı Şahin Məmmədovu İmperial şirkətlər qrupunun rəhbəri və Gəncədəki İmperial şadlıq sarayının sahibi kimi təqdim edir. Rövşən Məmmədovun adı obyektin rəhbəri kimi çəkilir. Əşən Məmmədovun biznesindəki hüquqi statusu isə açıqlanmır. Şəhərdəki İmperial Garden, İmperial Gold, İmperial Petrol, İmperial Otel, eləcə də Əminə marketləri və Sağlam Ailə klinikasının yerləşdiyi bina qardaşların adı ilə əlaqələndirilir. Lakin bu obyektlərin hüquqi sahiblərini göstərən reyestr çıxışları ictimaiyyətə açıq deyil. Bildirilir ki, əvvəllər Gəncə əyləncə mərkəzi kimi fəaliyyət göstərən obyekt alınaraq İmperial qardena çevrilib. Həkəri çayındakı söküntü fonunda Gəncədə diqqət çəkən əsas məqam isə sahil küçəsində Gəncə çayının düz yaxınlığında tikilən böyük otel istirahət kompleksidir. Bu kompleks də Məmmədov qardaşları ilə əlaqələndirilir. Redaksiyaya daxil olan digər məlumatlara görə Gəncə inzibati məhkəməsi artıq həmin otelin sökülməsi barədə qərar verib. Ancaq qərarın surəti, iş nömrəsi və hüquqi qüvvəsi barədə hələlik açıq məlumatlar əldə edilməyib. Su Məcəlləsinə əsasən çayların sahil mühafizə zolağlarında tikinti işləri aparmaq xüsusi hüquqi rejim və icazələr tələb edir. Həkəri çayındakı analoji hadisə sübut edir ki, qanun qarşısında hər kəs bərabərdir. Buna görə də Gəncə çayının sahilindəki bu tikintinin su mühafizə zonasına düşüb-düşmədiyi, torpağın təyinatı və icazə sənədləri rəsmi şəkildə açıqlanmalıdır. Digər tərəfdən ətrafda yaşayan sakinlərin səssizcə, təzyiq və hədə qorxu barədə iddiaları da hüquq mühafizə orqanları tərəfindən araşdırılmalıdır. Hazırda bu iddiaları təsdiqləyən rəsmi sənədlər ictimaiyyətə təqdim edilməyib. Həkəri çayındakı söküntü nümunəsindən sonra Gəncədə bu suallar açıq qalır. Bu obyektlərin rəsmi və hüquqi sahibləri kimlərdir? Gəncə çayının sahil küçəsindəki bu tikintiyə kim və hansı əsaslar icazə verib? Əgər məhkəmənin söküntü qərarı mövcuddursa tikinti işləri hələ də davam edir. İmperial rəhbərliyinin aidiyyatı dövlət qurumlarının məsələyə münasibətini və mövqeyini işıqlandırmağa hazırıq və mövzu diqqətimizdədir.”
Mənim fikrimcə burda şikayətçi konkret olaraq göstərilməməsi müəllifin yanaşmasını açıq şəkildə ortaya qoyur.
Bu yazı bütövlükdə qeyri-obyektiv təsir bağışlayır və açıq şəkildə qərəzli mövqenin mövcudluğunu göstərir. Mən yazıya verilmiş başlıqda araşdırma jurnalistikasına xas peşəkar yanaşma gözlədiyim halda, mətndə fərqli, subyektiv istiqamətə yönəlmiş fikirlərlə qarşılaşdım. Elə bu səbəbdən də bir yazar olaraq münasibət bildirməyi özümə borc bildim.
Ortaya ciddi suallar çıxır:
Hər hansı bir jurnalistin bu mövzuya toxunmağa, bu günə qədər Məmmədov qardaşlarının qazandığı hörməti kölgədə qoymağa haqqı varmı?
Nə üçün bəzi media nümayəndələri vəzifə sahiblərinin ailə daxili əmlaklarını araşdırmaqla məşğul olur? Bunun cəmiyyətə real faydası nədir?
Biz bu cür yazılara can atmaqdansa, hər bir azərbaycanlının uğuru bizim hamımızın uğurudur!-deyərək uğurlara sevinməyi, xeyir-dua verməyi seçsək, daha sağlam mövqe sərgiləmiş olmazdıqmı? Axı niyə vəzifə sahiblərinin əmlakları araşdırılır, amma onların Vətən və xalq üçün gördüyü işlər, dövlətə xidmətləri, insani keyfiyyətləri qələmə alınmır? Axı nə üçün bu yazıda adları çəkilən Şahin Rövşən və Elşən qardaşlarının insani keyfiyyətləri dövlətə və dövlətçiliyə xidmətləri göstərilməsi əvəzinə onların şəxsi mülkləri araşdırılır?
Bir məmurun illərlə qazandığı hörməti kölgədə qoymaqdansa, onun uğuruna sevinmək daha məntiqli və daha vicdanlı yanaşma deyilmi?
Xalq arasında deyildiyi kimi, “ağacı qurd içindən yeyər.” Təəssüf ki, bu gün bəzi yazarlar öz zəhməti, fəaliyyəti və xeyirxah əməlləri ilə cəmiyyətin hörmətini qazanmış rəhbər şəxsləri işıqlandırmaq əvəzinə, nədənsə onların adını ləkələməyə, illərlə formalaşmış nüfuzuna xələl gətirməyə daha çox meyl göstərirlər.
Əziz həmkarlarım, düşünürəm ki, içimizdəki qəzəb və neqativ hissləri həqiqətən buna layiq olanlara yönəltmək daha ədalətli və daha doğru olardı. Xalqına, dövlətinə ləyaqətlə xidmət edən məmur şəxslərin nüfuzuna ləkə gətirmək nə jurnalistikanın missiyasına uyğundur, nə də cəmiyyətə fayda verir. Belə yazılar sadəcə könül bulandırır.
Unutmayaq ki, xalqın gözü tərəzidir. Zaman hər şeyi özü qiymətləndirir. Biz kimlərinsə mülklərini araşdırmaq əvəzinə, olmayanlara da Allahın nəsib etməsi üçün dua etsək, bu həm insanlıq baxımından, həm də mənəvi baxımdan daha dəyərli olardı.
Çünki xeyir-dua nifrətdən, ədalət isə qərəzdən üstündür.
Bəs Məmmədov qardaşlarının insanlara etdiyi yaxşılıqlar niyə görünmür?
Məsələnin digər tərəfi də məhz budur.
Əgər bir jurnalist həqiqətən araşdırma aparırsa, o zaman araşdırdığı şəxslərin yalnız mülkləri, obyektləri və biznes fəaliyyəti ilə kifayətlənməməli, onların cəmiyyət qarşısındakı fəaliyyətini də araşdırmalıdır.
Şahin, Rövşən və Elşən Məmmədov qardaşlarının adı Gəncədə sahibkarlıq fəaliyyəti ilə yanaşı, xeyriyyəçilik və sosial yardımlarla bağlı da çəkilir.
Açıq mənbələrdə Rövşən Məmmədov “İmperial” Şadlıq Sarayının rəhbəri kimi təqdim olunur və onun şəhid ailələrinə, müharibə veteranlarının övladlarına, maddi imkanı məhdud ailələrə yardım etdiyi barədə məlumatlar dərc edilib.
Daha əvvəl yayılan məlumatlarda isə “İmperial” şirkətlər qrupunun Şahin Məmmədovun rəhbərliyi ilə imkansız ailələrə və ahıl insanlara ərzaq yardımları göstərdiyi, pandemiya dövründə yardım təşəbbüslərinə qoşulduğu bildirilib.
Bunlar da jurnalist araşdırmasının mövzusu ola bilərdi.
Niyə bir sahibkarın etdiyi yaxşılıq araşdırılmasın?
Niyə imkansız ailəyə uzatdığı əl, şəhid və qazi ailəsinə göstərdiyi diqqət, sosial layihələrə verdiyi dəstək haqqında yazılmasın?
Niyə insanlara iş yeri yaratması, sahibkarlıq fəaliyyəti ilə şəhərin iqtisadi həyatında iştirakı yalnız bir cümlə ilə belə olsa qeyd edilməsin?
Jurnalistika yalnız problem axtarmaq deyil.
Jurnalistika həm də yaxşı nümunəni cəmiyyətə göstərməkdir.
Şahin Məmmədovun fəaliyyəti də birtərəfli təqdim olunmamalıdır
Xüsusilə Şahin Məmmədovun adı çəkilirsə, onun fəaliyyəti barədə də mümkün qədər dəqiq və təsdiqlənən məlumatlar təqdim edilməlidir.
Açıq mənbələrdə Şahin Məmmədovun Gəncədə “İmperial” adı ilə fəaliyyət göstərən bizneslə əlaqəsi barədə müxtəlif materiallar mövcuddur.
Lakin eyni ad-soyadla müxtəlif şəxslər barədə məlumatların internetdə mövcud olduğunu da nəzərə almaq lazımdır. Məsələn, diaspora fəaliyyəti ilə bağlı açıq mənbələrdə Şahin Məmmədov adlı başqa bir şəxsin Şimali Osetiya-Alaniya Azərbaycanlıları Konqresində rəhbər vəzifə daşıması və diaspor fəaliyyətinə görə təltif edilməsi barədə məlumatlar yer alır.
Bu səbəbdən belə məlumatları konkret olaraq Gəncədəki sahibkar Şahin Məmmədova aid etmək üçün əlavə, etibarlı təsdiq lazımdır.
Məhz bu məqam jurnalistikanın ən vacib prinsipini göstərir:
Ad eyni ola bilər, amma fakt eyni olmaya bilər.
Əgər jurnalist araşdırma aparırsa, şəxsləri eyniləşdirmədən əvvəl bütün məlumatları yoxlamalıdır.
Elşən Məmmədov barədə “məlumat yoxdur” deməklə kifayətlənmək olarmı?
Yazıda Elşən Məmmədovun biznesdəki hüquqi statusunun açıqlanmadığı qeyd edilir.
Burada da jurnalistin qarşısında daha geniş məsuliyyət dayanır.
Əgər jurnalist bir şəxsin adını biznes fəaliyyəti ilə əlaqələndirirsə, həmin şəxsin konkret hansı statusda olduğunu araşdırmalıdır.
Təsisçidirmi?
Direktordurmu?
Qanuni təmsilçidirmi?
İdarəçidirmi?
Yoxsa sadəcə adı hansısa məlumatda çəkilib?
Bunların hər biri tamam fərqli hüquqi məna daşıyır.
Ona görə də “hüquqi statusu açıqlanmır” ifadəsi araşdırmanın sonu yox, əslində başlanğıcı olmalıdır.
Eyni zamanda Elşən Məmmədovun adı xeyirxahlıq və sosial yardım fəaliyyəti ilə bağlı çəkilirsə, onun haqqında yalnız biznes kontekstində deyil, cəmiyyətə faydalı fəaliyyətləri baxımından da məlumat verilməsi obyektivliyin tələbi olardı.
Əsl jurnalist kiminsə nüfuzunu deyil, həqiqəti qoruyur
Burada məqsəd hər hansı şəxsi tənqiddən qorumaq deyil.
Əksinə, məqsəd jurnalistikanın özünə hörməti qorumaqdır.
Əgər Məmmədov qardaşları haqqında hər hansı qanunsuzluq faktı varsa, qoy araşdırılsın.
Sənədi varsa, göstərilsin.
Məhkəmə qərarı varsa, iş nömrəsi açıqlansın.
Rəsmi qurumun qərarı varsa, ictimaiyyətə təqdim edilsin.
Şikayət varsa, onun məzmunu və nəticəsi araşdırılsın.
Qarşı tərəfin mövqeyi alınsın.
Amma bunların heç biri yoxdursa, yalnız “məlumat daxil olub”, “bildirilir”, “əlaqələndirilir” ifadələri üzərindən insan haqqında ictimai rəy formalaşdırmaq jurnalistikanın gücünü deyil, zəifliyini göstərər.
Əsl jurnalist kiminsə adına kölgə salmaq üçün deyil, həqiqəti üzə çıxarmaq üçün yazmalıdır.
Əsl jurnalist ağa ağ, qaraya qara deməlidir.
Amma bunu şəxsi münasibətə görə yox, fakta görə etməlidir.
Gəncə üçün çalışan insanların yaxşı əməlləri də yazılmalıdır
Gəncə Azərbaycanın qədim, zəngin tarixə və böyük insan potensialına malik şəhərlərindən biridir.
Bu şəhərdə sahibkarlar, ziyalılar, həkimlər, müəllimlər, hərbçilər, dövlət qulluqçuları və sadə zəhmət adamları illər ərzində şəhərin inkişafına öz töhfələrini veriblər.
Əgər Məmmədov qardaşları da bu şəhərdə fəaliyyət göstərən sahibkarlar kimi insanlara yardım edir, ehtiyacı olan ailələrin yanında olur, sosial təşəbbüslərə dəstək verirlərsə, onların bu fəaliyyətini işıqlandırmaq da jurnalistikanın borcudur.
Çünki cəmiyyət yalnız neqativ xəbərlərlə yaşaya bilməz.
Cəmiyyətə yaxşı nümunələr də lazımdır.
Bir sahibkarın şəhid ailəsinə yardım etməsi, bir imkansız ailənin övladına dəstək olması, ehtiyacı olan insana əl tutması bəlkə də onun biznesindən daha böyük mənəvi sərvətidir.
Bu cür əməllər təbliğ olunmalıdır ki, başqaları da yaxşılığa həvəslənsin.
Sonda…
Mən bir yazar kimi düşünürəm ki, jurnalist həm də cəmiyyət qarşısında vicdan məsuliyyəti daşıyır.
Bir insanın illərlə qazandığı hörməti bir başlıqla kölgələmək asandır.
Amma həmin insanın gördüyü işləri, xeyirxah əməlləri, cəmiyyətə verdiyi töhfələri araşdırmaq və obyektiv şəkildə təqdim etmək daha böyük peşəkarlıq tələb edir.
Məmmədov qardaşlarının fəaliyyəti ilə bağlı hər hansı ciddi iddia varsa, qoy hüquqi müstəvidə araşdırılsın.
Amma eyni zamanda onların xeyirxah əməlləri də görünməz qalmasın.
Şahin, Rövşən və Elşən Məmmədov qardaşlarının adı xeyriyyəçilik, ehtiyacı olan insanlara yardım və sosial dəstəklə bağlı çəkilirsə, bu istiqamətdəki fəaliyyətləri də ictimaiyyətə çatdırılmalıdır.
Çünki bir insanı yalnız haqqında səslənən iddia ilə tanıtmaq ədalətli deyil.
İnsan öz əməlləri ilə qiymətləndirilməlidir.
Jurnalist isə bu əməllərin həm yaxşısını, həm də varsa yanlışını ortaya qoymalıdır.
Heç bir insan tənqiddən üstün deyil.
Amma heç bir insan da sübutsuz ittihamın hədəfinə çevrilməməlidir.
Ona görə də həmkarlarıma demək istəyirəm:
Gəlin yazarkən kiminsə qazandığı hörməti hədəfə çevirməyək. Gəlin faktı iddiadan, sənədi söhbətdən, araşdırmanı ehtimaldan ayıraq.
Əgər bir insan xalqına faydalı iş görürsə, onu da yazaq.
Əgər bir sahibkar ehtiyacı olanın yanında dayanırsa, bunu da işıqlandıraq.
Əgər şəhid və qazi ailəsinə yardım edirsə, bunu cəmiyyətə nümunə kimi göstərək.
Əgər hansısa iddia varsa, onu da sənədlə araşdıraq.
Çünki jurnalistikanın ən böyük gücü kiminsə nüfuzunu sarsıtmaqda deyil, həqiqəti olduğu kimi göstərməkdədir.
Unutmamalıyıq ki,
xeyir-dua nifrətdən, ədalət qərəzdən, fakt isə ehtimaldan üstündür.
Xalqın gözü tərəzidir.
Zaman da ən böyük hakimdir.
